زعفران خراسان، چشم انتظار ساماندهی

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

زعفران سنگین است؛ هم قیمتش و هم حجم تولید و جایگاهی که در میان محصولات کشاورزی کشورمان و حتی جهان دارد، اما مشکلاتش هم شاید به همان اندازه سنگین باشد؛ مشکلات تولید از یک سو و مشکلات بازار فروش از سویی دیگر.

حالا گویا دولت فکری برای رفع بخشی از این مشکلات یعنی بازار فروش کرده و درصدد برآمده که با خرید تضمینی زعفران از زعفران کاران دو استان بزرگ تولیدکننده یعنی خراسان رضوی و جنوبی، سامانی به این بخش بدهد، گرچه باید منتظر ماند و دید اجرای این طرح در عمل نیز موفقیت آمیز خواهد بود یا این‌که مانند بسیاری از طرح‌ها فقط روی کاغذ چشم نواز و دوست‌داشتنی است.

زعفران یا همان زرپران، گرانبهاترین محصول کشاورزی و دارویی جهان و از جایگاه ویژ‌ه‌ای بین محصولات صنعتی و صادراتی ایران برخوردار است. حدود ۹۰ درصد از زعفران مصرفی دنیا را ایران تولید می‌کند و ۹۶ درصد زعفران ایران نیز (معادل بیش از ۳۰۰ تن) در خراسان‌های رضوی و جنوبی (۷۸ درصد خراسان‌ رضوی و ۱۸ درصد خراسان‌ جنوبی) کشت و تولید می‌شود که تقریبا هر ساله بیش از نیمی از آن به ده‌ها کشور جهان صادر می‌شود.

درآمدزایی بسیار بالای این محصول که به آب کمتری هم نسبت به دیگر محصولات کشاورزی نیاز دارد و آن را به یک گیاه فوق‌ استراتژیک، قهرمان خشکی و چاه نفت تجدیدپذیر و پایدار خراسان بزرگ تبدیل کرده، باعث شده در سال‌های گذشته و در شرایط خشکسالی کشور، کشاورزان زیادی در سراسر کشور به کشت این محصول روی بیاورند، به طوری که حتی در خود خراسان رضوی هم سطح زیر کشت زعفران هر سال در حال افزایش است.

چالش بازار

اما این افزایش تولید در حالی رخ می‌دهد، که چاره‌ای برای بازار فروش آن اندیشیده نشده؛ در واقع جدا از مصرف داخلی، بازار خارجی این محصول (به دلیل تحریم اقتصادی ایران) همواره با چالش‌های مهمی درگیر بوده و نتوانسته روی آرامش به خود ببیند. به عبارتی شرایط سخت داد و ستد مالی تجار ایرانی موجب شده کشورمان با وجود برخورداری از رتبه اول تولید زعفران در دنیا، جایگاه هفدهم را در تجارت جهانی این محصول داشته باشد. این در حالی است که اسپانیا که حتی یک تن تولید زعفران ندارد، سالانه حدود صد تن زعفران صادر می‌کند؛ آن هم زعفران‌های ایرانی را که به صورت فله‌ای به این کشور صادر و با بسته‌بندی و برند اسپانیا به تمام نقاط جهان صادر می‌شود. جدای از اسپانیا، امارات هم که یک مزرعه زعفران ندارد، جزو کشورهای عمده صادرکننده زعفران جهان است و در سال‌های اخیر افغانستان هم دارد برای خودش جایی در این بازار بزرگ باز‌ می‌کند.

در چنین شرایطی که نه بازار خارجی و نه بازار داخلی مطمئنی برای فروش این محصول گرانبهای کشورمان مهیاست، افزایش تولید شاید نوعی بی برنامگی باشد و عاقبتی چون فرجام محصولات پیاز و سیب‌زمینی مانده روی دست کشاورزان را نصیب زعفران و زعفران کاران کند و جایگاه ایران را نیز به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده زعفران در دنیا بشدت تهدید کند.

شاید اگر طرح جامع زعفران که پنج سال پیش به تصویب هیات دولت رسید و تاکنون به خاطر نبود اعتبار اجرایی نشده، به اجرا در می‌آمد، مشکل بازار فروش نیز خود به خود حل می‌شد.

نگرانی صادر کنندگان از طرح خرید تضمینی

طرح خرید تضمینی زعفران در صورت اجرای درست و موفقیت‌آمیز، شاید برای ده‌ها هزار کشاورز و تولیدکننده این محصول مفید فایده باشد، اما تجار و صادرکنندگان زعفران هنوز در اجرای موفق و خوش عاقبتی این طرح تردید زیادی دارند.

غلامرضا میری، رئیس اتحادیه صادرکنندگان زعفران خراسان رضوی و نایب رئیس شورای ملی زعفران یکی از این افراد است که با ذکر تجربه ناموفق مشابهی از اجرای این طرح در سال ۷۸ تا ۸۸ به جام‌ جم می‌گوید: در آن زمان زعفران کشاورزان را به صورت تضمینی خریداری کردند، در حالی که به ازای هر کیلو زعفران، ۲۱۰ هزار تومان به زعفران‌کاران پرداخت کرده و قول دادند که در سود فروش محصول آنها را هم شریک کنند. این در حالی بود که سازمان تعاون روستایی همان زعفران‌ها را هر کیلو چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان فروخت و هیچگاه کشاورزی از این سود سرشار نصیبی نبرد و فقط عایدی‌اش، ضرر هنگفت فروش زعفران بسیار ارزان قیمت به تعاون روستایی بود.

اما کشاورز تنها ضرر کننده این خرید تضمینی نبود، چرا که در این سوی ماجرا مباشران و تجار و صادر کنندگان نیز ضرر بسیاری دیدند. آن‌طور که میری اشاره می‌کند، دلایل متعددی عامل دلخوری و زیان صادر کنندگان بود از جمله این‌که سازمان تعاون روستایی آنها را مجبور کرد تا زعفران را با کارت سازمان تعاون روستایی و مسئولان آن صادر کنند تا جایزه صادراتی آن (که باید به صادرکننده بخش خصوصی می‌رسید) هم نصیب خودشان شود. تخلفات دیگری مثل کم‌فروشی، دادن زعفران بی‌کیفیت به جای بهترین نوع زعفران و با قیمت زعفران درجه یک و … توسط سازمان تعاون روستایی از موارد دیگری بود که اجرای طرح را به بدترین شکل ممکن رقم زد و ضرر و زیان کشاورز و صادرکننده را توامان در پی داشت. این صادر کننده زعفران تاکید می‌کند طرح خرید تضمینی زعفران، طرح خوب و قابل تقدیری است به شرط آن‌که تکرار رویه گذشته نباشد و زعفران را با قیمت ثابت در اختیار صادرکنندگان قرار دهد تا آنها هم بتوانند نظر مثبت مشتریان خارجی خود را جلب کنند و دوباره بازار جهانی را به دست بگیرند.

منبع : جام جم آنلاین – مورخ : ۱۳۹۶/۰۸/۰۸

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.