طلای سرخ در محاصره قاچاق، دلالی و خشکسالی

گزارشی از مشکلات زعفران کاران خراسان جنوبی

به گزارش مهر مشرق، قاین را به سرزمین طلای سرخ می شناسند، چرا که بیشترین اراضی زیر کشت زعفران در استان متعلق به این شهرستان با ۴ هزار و ۴۹۲ هکتار است، البته در شهرستانهای فردوس و سرایان نیز میزان قابل توجهی زعفران تولید می شود که خود سبب شده خراسان جنوبی، رتبه دوم تولید زعفران و مقام نخست کیفیت زعفران در کشور را به خود اختصاص دهد. هم اکنون تعداد کشاورزان بهره‌برداردر تولید زعفران در خراسان جنوبی نزدیک به ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر است  که از این تعداد بیش از ۱۲ هزار کشاورز بهره بردار در قاین فعالیت دارند. همچنین در حال حاضر ۹ واحد درجه بندی و بسته بندی زعفران در شهرستان های بیرجند، قاین، طبس، خوسف و فردوس مشغول به فعالیت هستند که از این تعداد ۴ واحد در شهرستان قاین فعال است. البته به گفته رئیس اتاق بازرگانی صنایع و معادن بیرجند از مجموع  واحدهای صنایع تبدیلی استان تنها یک واحد فعالیت می‌کند و مابقی تعطیل‌شده‌اند که علت اصلی آن بالا بودن نرخ سود تسهیلات بانکی است.در سالهای اخیر، خشک سالی های پی درپی، کمبود آب، قاچاق پیاز زعفران، نبود صنایع فرآوری و بسته بندی و عدم ثبات در بازار برای این محصول باعث شده که رقبای جدی برای این محصول استراتژیک استان پیدا شود که اگر فکر اساسی نشود جایگاه  دومی خراسان جنوبی در تولید زعفران کشور درخطر خواهد بود، کما اینکه رنجی کشاورزان  و میزان درآمد حاصله، تناسبی ندارد و بعضا موجب شده قبل از به عمل آمدن محصول، پیاز زعفران را به فروش بگذارند.
*دست دلالان کوتاه شود
کاظمیان یکی ازعفران کاران قاینی در گفتگو با مهر مشرق گفت:«امسال پیاز زعفرانی که کاشتیم جدید بود به همین علت است میزان محصول ما، افزایش داشت. البته دلیل دیگر آن استفاده از کود حیوانی بود.»این کشاورز با بیان اینکه هم اکنون نبود مروج کشاورزی یکی از مشکلات زعفران کاران است گفت:« سالهای قبل مروجین به کمک کشاورزان می آمدند و در جهت کیفیت بخشی و افزایش میزان محصولات ،به کشاورزان توصیه هایی داشتند اما هم اکنون بسیاری از کشاورزان نمی دانند از چه کودی برای زعفران استفاده کنند تا محصول بهتری داشته باشند.»وی افزود: « کمبود باران و خشک سالی در این چند سال باعث شده که چاه های کشاورزی با کمبود آب مواجه شوند و زعفران کاران را با مشکل مواجه کند.»وی با اشاره به اینکه نه افزایش قیمت و نه کاهش قیمت زعفران به سود کشاورزان است گفت:« افزایش و کاهش قیمت زعفران مناسب نیست چراکه بازهم سود نصیب دلالها می شود اما قیمت کنونی زعفران خوب است هرچند که به طور کامل نمی تواند دسترنج زعفران کاران را تامین کند.»کاظمیان گفت:«متاسفانه دلالهای زعفران باعث شدند سود اصلی این محصول که زحمت اصلی آن را کشاورز می کشد به دست او نرسد و اگر مسئولین اقدامی کنند تا دلالها حذف شوند، مطمئنا کشاورزان هم دلگرم تر به کارشان ادامه می دهند و قاچاق زعفران هم رخ نمی دهد.»
*خشکسالی و کاهش برداشت زعفران
بادامکی یکی دیگر از زعفران کاران قاینی است که خشکسالی و کمبود باران را علت کاهش محصولش دانست و گفت« البته کاشت زعفران به نسبت سایر محصولات کشاورزی شرایط بهتری دارد هرچند ممکن است یک سال محصول خوبی داشته باشیم و یک سال دیگر نه.» وی افزود: « اکثر مردم این منطقه زعفران کار هستند و معمولا در فصل زعفران تعداد کارگرها کم اما دستمزد آنها زیاد است به همین دلیل اکثر زعفران کاران که محصول خوبی دارند بخشی از محصول خود را می توانند پاک کنند و باقی آن را به دلالها می فروشند.» این کشاورز با بیان اینکه قیمت امسال زعفران به نسبت زحمتی که دارد مناسب نیست، گفت:« کمبود آب و نبود کود مناسب از جمله دلایلی است که کشاورزان به آن سودی که باید از این محصول داشته باشند نمی رسند. متاسفانه به دلیل نبود چاههای کشاورزی با کمبود آب مواجه هستیم.» بادامکی تصریح کرد:« زعفران محصول اصلی خراسان جنوبی است و در چند سال اخیر، قاچاق پیاز زعفران مشکلاتی برای زعفران کاران ایجاد کرده است که در همین شهرک هاشمیه روزی ممکن است ۵۰ کیلو پیاز زعفران قاچاقی فروخته شود؛ اگر این معضل حل نشود نه تنها انحصار این محصول از خراسان جنوبی گرفته می شود بلکه در آینده برای کشاورزان هم مشکلات زیادی ایجاد خواهد شد لذا از مسئولین انتظار می رود جلوی قاچاق پیاز زعفران را بگیرند.»
*قاچاق ، بلای جان زعفران کاران
اکبری یکی از کشاورزان اسفدن هم گفت:«زعفران قاینات روزگاری زبانزد عام وخاص بود و از لحاظ کیفیت هیچ زعفرانی به پای زعفران قاینات نمی رسید اما امروزه شاهد هستیم که افغانستان کشوری که در همسایگی کشور ما قراردارد ادعای برترین زعفران دنیا را دارد.» وی افزود: « زمانی که از همین منطقه خود ما پیاز زعفران همراه با خاک کشور ایران قاچاق می شد هیچ مسئولی جلوی این قاچاق را نگرفت و زمانی بود که روزانه تا ۵۰ کیلو پیاز به صورت قاچاقی و آرام از کشور ما خارج می شد و هیچ کس چیزی نمیگفت و حالا که کار از کار گذشته است هر روزه در اخبار می شنویم که پیاز قاچاق کشف شده است.» اکبری گفت:« مسئولین باید یک فکر اساسی برای زعفران قاینات بردارند و حداقل کار ثبت برند زعفران برای قاینات است. خشکسالی های اخیر هم بر میزان تولید زعفران تاثیر داشته است اما باز هم قیمت زعفران نسبت به سال های اخیر بیشتر شده است و تا حدودی کشاورزان راضی هستند.»
احمد محسنی یکی از کشاورزان روستای اردکول گفت:« قیمت زعفران نسبت به سالهای گذشته کمتر شده است. این درحالی است که زحمت تولید این محصول به مراتب بیشتر است. در این روستا، سال گذشته  کل گل تولید توسط کشاورزان ۱۰ تن بود اما امسال به دلیل  گرمای بیش از حد تابستان، نبود بارندگی و خشکسالی  میزان گل زعفران به ۷ تن کاهش یافته است. پیاز زعفران حتی در زمستان هم نیازمند آب است و در این چند سال به دلیل نبود بارندگی و گرمای بیش از حد پیاز زعفران ضعیف شده و میزان تولید این محصول نیز کاهش یافته است.» وی به رده بندی زعفران تولید در استان اشاره کرد و گفت:« باید هر تولید کننده زعفران یک شناسنامه از زعفران تولیدی اش بر اساس میزان کیفیت و رنگ و بو داشته باشد که این عیارسنجی در قیمت گذاری تولیدات تاثیرگذار خواهد بود و در نهایت هم به سود کشاورز خواهدشد.» این کشاروز با بیان اینکه نبود کارگاههای کوچک فرآوری و بسته بندی از دیگر نقاط ضعفی است  که سود حاصل از این محصول به جیب دلالها می رود، افزود:« از مسئولین انتظار داریم در هر منطقه کارگاه کوچک فرآوری و بسته بندی راه اندازی کنند تا خود کشاورزان محصولاتشان را بسته بندی کنند.»
*برخورد انتظامی با قاچاق پیاز زعفران
سید عیدالحسین سجادی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان قاین در گفتگو با مهر مشرق گفت:« سطح زیرکشت زعفران در این شهرستان ۴۴۹۲ هکتار با تولید سالانه ۱۵ هزار کیلو زعفران خشک است، که ۱۲۸۵۰ نفر بهره بردار در این شهرستان فعالیت دارند خشکسالی، کمبود آب کشاورزی، شور شدن منابع آبی،عدم ثبات در بازار محصولات کشاورزی از مهم ترین مشکلات زعفران کاران قاین است.» وی افزود:« انجام کارهای تحقیقاتی جهت بهینه سازی مصرف آب در مزارع زعفران، تغذیه اصولی مزارع زعفران و آبیاری سیار مزارع در سالهایی که بارندگی کم است  از اقدامات مورد نیاز برای  این محصول است.» سجادی با اشاره به اینکه زعفران محصولی است که اصولا خام فروخته می شود، اظهارداشت:« در شهرستان قاین اما کارگاه هایی جهت بسته بندی با بهترین کیفیت وجود دارد و فرآورده های جانبی زعفران نیز تولید می شود. هم اکنون چهار کارگاه فرآوری زعفران در شهرستان قاینات وجود دارد و در صورت وجود تسهیلات اعتبارات سرمایه ای و سرمایه در گردش مساعدت لازم با کارگاه های فرآوری زعفران به عمل می آید.» وی با اشاره به موضوع قاچاق پیاز زعفران در استان، افزود:« براساس بخشنامه سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی هرگونه جابجایی پیاز از داخل استان به سایر مناطق ممنوع بوده و فقط با مجوز سازمان جهادکشاورزی خراسان جنوبی امکان پذیر است که در این زمینه فرماندهی محترم نیروی انتظامی همکاری خوبی با جهادکشاورزی دارند.»
یکی از مشکلات زعفران کاران نبود برند و بسته بندی مناسب است که در این زمینه استاندار خراسان جنوبی به توافق با بنیاد برکت برای برندسازی زعفران استان خبر داده و گفته است:

«متاسفانه به دلیل نبود برند مناسب و نیز عدم توجه کشاورزان و تولیدکنندگان به صنایع بسته‌بندی محصولات استراتژیک استان از جمله زرشک، زعفران و عناب به صورت فله‌ای به بازارهای مصرف عرضه می‌شود که مقرر شده بنیاد برکت ۳۰۰ میلیارد تومان تنها در زمینه برندسازی زعفران در استان سرمایه‌گذاری کند.»
**سود زعفران به جیب مرکز نشینان می رود نه کشاورز
متأسفانه در سال جاری نیز کشاورزان خراسان جنوبی، با کوهی از مشکلات که ناشی از عوامل طبیعی و انسانی است دست و پنجه نرم می‌کنند و همه رنجشان گنج بزرگی برای دلالان است که به نظر می رسد تنها با حمایت از صنایع تبدیلی و شرکت های دانش بنیان در زمینه تولید فراورده های جانبی زعفران می توان به اقتصاد کشاورزی استان کمک کرد و سود حاصل از این طلا را به خود کشاورزان و مردم این منطقه برگشت داد.رئیس اتاق بازرگانی، صنایع و معادن بیرجند در این رابطه گفت:« متأسفانه خراسان جنوبی علی‌رغم اینکه سرزمین طلا و یاقوت سرخ بوده استانی محروم است چرا که درامد حاصل از زعفران و زرشک به منطقه برنگشته و در شهرهای بزرگ استفاده شده است.» احتشام با بیان اینکه متأسفانه رنج و مشقت را کشاورزان خراسان جنوبی می‌برند و سود حاصل از محصولات را دیگر شهرها می‌برند، تاکید کرد:« باید ارزش‌ افزوده و سود درآمد حاصل از زعفران به مناطق زعفران کاری برگردد.» وی با اشاره به فعالیت کارخانه صنایع تبدیلی یا بسته‌بندی زعفران در خراسان جنوبی، بیان کرد:«چهار واحد صنایع تبدیلی در استان ایجادشده که تنها یک واحد فعالیت می‌کند و مابقی تعطیل‌شده‌اند.» احتشام  بالا بودن نرخ سود تسهیلات بانکی را مهم‌ترین علت تعطیلی این واحدها دانست و گفت:« با نرخ سود ۲۰ درصد هیچ کس نمی‌تواند در زعفران پول بسازد.این بنگاه‌ها، واحد های کوچک و ناتوانی بودند که حمایت نشدند و برای توانمند شدن آن‌ها اقدامی انجام نشد.» رئیس اتاق بازرگانی، صنایع و معادن بیرجند ادامه داد:« باید شرکت های دانش‌بنیانی ایجاد شوند که بتوانند زعفران را به نحو مطلوبی در بازار جهانی معرفی، بازاریابی و به ارزش افزوده تبدیل کنند. مشکل ما این است که کسانی وارد بازار زعفران و زرشک شدند که دانشی از بازار و بازاریابی علمی و نوین امروز ندارند.»/

منبع : پایگاه خبری مهرشرق- مورخ ۱۳۹۵/۰۹/۱۵