نگاه خصمانه دولت به صادرکنندگان/ مشکلات داخلی هم‌راستای تحریم‌ها مانع صادرات زعفران است

نائب رئیس شورای ملی زعفران اظهار کرد: بخشی از مشکلات ما به تحریم‌ها برمی‌گردد اما بخش مهمی از مشکلات ما داخلی است.

به گزارش خبرگزاری فارس از مشهد، زعفران یکی از کالاهای اصلی صادراتی در خراسان‌رضوی است و بیشترین میزان صادرات در این استان را به خود اختصاص داده است.

قدمت طلای سرخ در خراسان به عنوان استانی که با کیفیت‌ترین زعفران دنیا را دارد به ۸۰۰ سال قبل برمی‌گردد اما کمبود میزان سطح آب، شور شدن منابع آبی ، دلال بازی و برخی از قوانین دست و پا گیر دولتی مشکلات موجود بر سر راه زعفران‌کاران وصادرکنندکان است، که ارسال این محصول به بازار هدف رابا مشکلاتی  مواجه کرده است.

خبرنگار فارس مشهد گفتگویی با غلامرضا میری، نایب رئیس شورای ملی زعفران داشته که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

فارس: در حال حاضر وضعیت زعفران در خراسان رضوی و کشور چگونه است؟

۱۰۸ هزار هکتار سطح زیر کشت زعفران در ایران، به تولید بیش از ۳۷۵ تن از این محصول در سال منجر می شود و به کشورمان عنوان بزرگترین تولیدکننده این محصول در جهان را تخصیص می دهد.

بازار کنونی زعفران وضعیت خوبی دارد و در حال حاضر به دلیل نزدیک بودن عرضه و تقاضا نوسانات گذشته را نداریم. در چند ماه گذشته روزانه شاهد یک تا ۳ میلیون تومان تفاوت قیمت بودیم اما اکنون بازار زعفران از ثبات خوبی برخوردار است.

وضعیت اقتصادی باعث کاهش مصرف داخلی زعفران شده است 

هم اکنون نوسانات قیمت این محصول بسیار جزئی است و بسته به میزان عرضه محصول، قیمت دچار نوسان می شود. قیمت این محصول در بازار به‌دلیل متعادل شدن عرضه و تقاضا به ثبات رسیده است اما به دلیل وضعیت اقتصادی مردم، مصرف داخلی کاهش یافته است و چندان مطلوب نیست.

اقتصاد این محصول جمعا برای حدود ۱۲۰ هزار نفر در بخش‌های کاشت، داشت، برداشت و فرآوری اشتغال ایجاد کرده است. جمعیتی حدودا ۱۰ هزار نفری نیز در واحدهای فرآوری و بسته‌بندی، مشغول فعالیت هستند. این رقم با مدنظر قرار دادن مزیت ما در محصول زعفران و جایگاه‌مان در بازار جهانی کوچک است.

فارس: میزان تولید و صادرات زعفران چه میزان بوده است؟ 

براساس اعلام سازمان جهادکشاورزی میزان تولید زعفران امسال حدود ٣٨٠ تا ۴٠٠ تن بوده که این عدد نسبت به رقم ٣٢٠ تا ٣۵٠ تن سال گذشته حدود ١٠ تا ١۵ درصد رشد دارد.

۷۹ درصد زعفران کشور در خراسان رضوی تولید می‌شود.  این استان با حدود ۲۵۶ تن تولید زعفران  و ۸۲ هزار هکتار سطح زیر کشت، رتبه نخست کشور  را دارد.

آمار دقیقی از صادرات زعفران نداریم

صادرات در سال جاری از رشد خوبی برخوردار بوده است. تا پایان آبان ماه ۴۶ درصد در این زمینه رشد داشته ایم. صادرات روند عادی خود را طی می‌کند اما به دلیل تغییر تعرفه‌های گمرکی که از دو ماه گذشته صورت گرفته است، آمار دقیقی از میزان صادرات زعفران نداریم. آمار جدید نیز اگرچه ارائه نشده اما شواهد نشان می دهد روند همچنان صعودی بوده است.

قیمت خرید هر کیلوگرم زعفران از کشاورزان حداقل ۶/۵ میلیون تومان و حداکثر ۱۱/۵ میلیون تومان است.

فارس: یکی از مشکلاتی که زعفران‌کاران با آن مواجه هستند حضور دلالان در بازار است برای این منظور چه اقداماتی صورت گرفته است؟ 

به‌طور کلی اگر فضایی ایجاد شود که جلوی دلال‌‌بازی‌های کاذب گرفته شود بسیار خوب است‌. راهکار آن نیز موجود است اما متاسفانه اراده‌ای برای جلوگیری از فعالیت آنها نیست؛ چه در بخش فروش و چه در بخش عرضه این مشکل وجود دارد و در بحث صادرات نیز دلالان وارد شده‌اند.

در بخش صادرات گزارش‌هایی از ورود دلالان داریم چه از ناحیه کارت‌های یکبار مصرف و چه از ناحیه افرادی که بدون پروانه یا کارت بازرگانی به این بازار وارد شده‌اند و اقدام به صادرات زعفران از مبادی قانونی و غیرقانونی می‌کنند که متاسفانه ضرباتی بر پیکر زعفران ما که سال‌ها است در بازارهای اروپایی جایگاهی کسب کرده‌ایم وارد می‌کنند.

فارس: آیا ورود زعفران به بورس در کنترل بازار این محصول موثر بوده است؟برای جلوگیری از ورود دلالان به بورس چه تمهیداتی اندیشیده شده است؟

عرضه پرحجم زعفران در بورس کالا، شاهد واقعی شدن قیمت این محصول، کمرنگ شدن فعالیت واسطه‌ها در بازار و حمایت مستقیم از زعفران‌کاران است. اگر زعفران به‌عنوان یک شاخص در بورس عرضه شود من آن را قبول دارم اما بورس جایی است که معمولا افراد را تشویق می‌کند که سهام بگیرند و در آنجا زعفران سپرده‌گذاری کرده یا بخرند، تازمانی که گران شد به سود بیشتر برسند. ما به دنبال آن نیستیم.

شرایط موجود در بورس به ضرر صادرکنندگان است

ما از بورس انتظار داریم شرایطی را فراهم کند تا عرضه زعفران سپرده‌گذاری شده تنها به‌دست صادرکنندگان باشد همچنین صادرکننده اطمینان داشته باشد در انبارهای بورس چنین زعفرانی وجود دارد و با اطمینان خاطر به بازارهای جهانی وارد شود اما متاسفانه وضعیت فعلی اینطور نیست. افزایش ناگهانی قیمت در بازار داخلی و نبود زعفران در انبارهای بورس از جمله مشکلاتی است که صادرکنندگان با آن مواجه هستند.

اگر بورس عاملی برای کنترل قیمت و ثبات قیمت در بازار باشد بسیار پسندیده است اما شرایط موجود در بورس با انتظارات صادرکنندگان متفاوت است.

فارس: مهم‌ترین معیار اثرگذاری بر فرآوری محصول زعفران، نبود برند ملی زعفران است. چرا برند ملی برای صادرات زعفران نداریم؟

نبود برند ملی برای صادرات بهانه است. ما هیچ‌وقت به دلیل نداشتن برند ملی مانعی برای فروش و صادرات زعفران نداشتیم.

نبود زیرساخت و نوسانات ارزی کشور مانع برند سازی زعفران شده‌اند

با توجه به تولید انبوه زعفران در کشور برند ملی زعفران خوب است اما متاسفانه زیرساخت لازم برای استفاده از برند ملی را نداریم. برند ملی به معنای آن است که ما زعفران خود را با برند ایرانی صادر کنیم اما نمی‌توانیم این کار را انجام دهیم چرا که با توجه به تحریم‌های موجود، صادرکنندگان ما قوانین بین‌المللی را دور می‌زنند تا زعفران خود را بفروش برسانند حال برند ملی چکار می‌تواند انجام دهد. اینها بهانه است.قبول دارم برند ملی خوب است و باید باشد اما آیا زیرساخت آن فراهم است.

دومین مشکل در خصوص برندسازی زعفران در کشور نوسانات بالای نرخ ارز است. با نوسانات موجود در بازار زعفران و نرخ ارز چطور می‌توانیم با برند بین‌ المللی در جهان کار کنیم. زمانی می‌توانیم برند ملی داشته باشیم که مانند سایر کشورهای دنیا ثبات قیمت داشته باشیم اما متاسفانه در ایران ثبات قیمت نداریم.

فارس: یکی از مشکلاتی که صادرکنندگان با آن مواجه هستند حضور سوداگران به این بازار است. برای ضابطه مند کردن صادرات چه اقداماتی صورت گرفته است؟

ضابطه‌مند کردن صادرات زعفران یکی از دستورکارهای مهم شورای ملی زعفران است زیرا اگر سر و سامانی به شرایط موجود ندهیم، نه تنها سرمایه‌گذار جدیدی وارد این عرصه نمی‌شود، بلکه سرمایه‌گذاری‌های پیشین نیز ناکام می‌مانند و دلال‌ بازی‌ها بر تجارت این عرصه، غالب می‌شود.

صدور کارت اهلیت صادرکنندگان دست سوداگران را کوتاه می‌کند

مشکل صادرکنندگان اصیل زعفران که سال‌ها عمر و سرمایه خود را در این حوزه صرف کرده‌اند، ایجاد و تشدید فضای سوداگری است. در سال جاری صادرکنندگان عمده زعفران در کشور افراد و شرکت‌هایی بودند که هیچ کدام از ما آن‌ها را نمی‌شناختیم.

این روند چند دغدغه را شکل می‌دهد؛ اول اینکه، عمده این صادرات توسط کارت‌های بازرگانی یک بار مصرف انجام می‌گیرد، دیگر آنکه ارز حاصل از صادرات به کشور باز نمی‌گردد و این سوداگران اغلب محصول زعفران را با قیمتی به مراتب پایین‌تر و به‌صورت خام در بازارهای جهانی عرضه می‌کنند که باعث می‌شود ارزش‌افزوده این محصول از بین برود.

فارس: عملکرد دولت در خصوص حمایت از زعفران‌‌کاران و صادرکنندگان این محصول را چطور ارزیابی می‌کنید؟ آیا وزارت جهاد کشاورزی تاکنون کارامدی لازم را در خصوص حمایت از تولید و صادرات زعفران داشته است؟

بخشی از مشکلات ما به تحریم‌ها برمی‌گردد که تنها مختص زعفران نیست. درست است که به دلیل تحریم نمی‌توانیم ارتباطات بانکی داشته باشیم و معاملات بانکی انجام دهیم اما بخشی از مشکلات ما داخلی است.  ثبات قیمت دست ما است. زمانی که صادرکننده زعفران خود را بفروش می‌رساند تا زمان تحویل محصول قیمت در بازار داخلی چندین برابر متغییر می‌شود که این باعث تحمیل مشکلات متعدد برای صادرکنندگان از جمله از دست دادن بازارهای هدف می‌شود.

پیشنهاد این است؛ وزارت جهاد کشاورزی که خود را متولی زعفران و محصولات کشاورزی می‌داند، زعفران تولید شده را با قیمت کارشناسی شده از کشاورزی بخرد  تنها به صادرکنندگان و واحدهای بسته بندی داخلی بفروشد.

دولت راهکار منطقی به صادرکنندگان بدهد

دولت صادرکنندگان را موظف می‌کند به اینکه باید ارز صادرات صورت گرفته را برگرداند اما صادرکننده در شرایط فعلی و با این سیستم بانکی نمی‌تواند ارزی به کشور برگرداند. راهکار منطقی به صادرکننده بدهند. ما شرایط را درک می‌کنیم اما راهی نداریم.

واسطه ها و دلالان محصول را با قیمت کمتر در بازارهای جهانی عرضه می کنند و برندهای معتبر را در رقابت مغلوب می‌سازند. صادرکننده معتبر به واسطه دغدغه‌ای که در خصوص اعتبار خود و تداوم فعالیتش در بازار دارد، ارز خود را باز می‌گرداند اما از سوداگرانی که با کارت‌های اجاره‌ای دست به صادرات زده‌اند، نمی‌توان انتظار این بحث را داشت.

فارس: تصمیم ارزی دولت مبنی بر اینکه هر صادرکننده‌ای باید ارز حاصل از صادرات خود را به سیستم بانکی وارد کند  چه تأثیری بر روی بازار صادرکنندگان محصول زعفران داشته است؟ شما پیمان‌سپاری ارزی را درست ارزیابی می‌کنید یا غلط؟

از نظر بنده این بخشنامه به‌طور کلی تمام صادرات را تحت تأثیر قرار داده و در یک نگاه حداقلی این تصمیم سبب کاهش ۵۰ درصدی میزان صادرات زعفران می‌شود اما به‌طور ویژه در مورد صادرات زعفران سبب می‌شود که میزان قاچاق افزایش پیدا کند. تصور کنید که شما به عنوان یک فرد صادرکننده چگونه می‌توانید زعفران را صادر کنید و بعد ارز را برگردانیم در حالی که در کشور مبدأ که محصول را فرستاده‌اید یک دلار را ۷۰۰۰ تومان قیمت می‌گذارند و دولت آن را ۴۲۰۰ تومان می‌خرد و البته بدیهی است که این مسئله امکان‌پذیر نیست.

پیمان‌سپاری ارزی چیزی جز خود تحریمی نیست
حقیقت آن است که در این سال ها به رغم مزیتی که در تولید زعفران داشته ایم، نتوانسته ایم نقش و جایگاه تعیین کننده خود را در بازار جهانی کسب کنیم و همه این ها ناشی از ضعف بعضی زیرساخت ها به ویژه در عرصه صادرات است. قصد تحمیل شرایط سخت یا بازدارنده را به فعالان این عرصه نداریم بلکه تلاش ما حفظ و تقویت توان صادرکنندگان واقعی این حوزه است. امسال بسیاری از صادرکنندگان توانمند و دارای سابقه به دلیل پیمان سپاری ارزی نتوانستند به میزان مطلوب صادرات انجام دهند، در عوض واسطه ها و سوداگران پا پیش گذاشتند و جای خالی صادرکنندگان اصیل را در بازارهای جهانی پُر کردند. نرخ پایه صادرات زعفران درگمرک ۱۴۵۰دلار تعیین شده است.

صادرکننده، زعفران را در بازار هدف بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار به فروش می‌رساند اما دولت، صادرکننده را موظف به پرداخت ۱۴۵۰ دلار در سامانه نیما کرده است.

این مسأله ریسک بسیار بالایی دارد و باعث شده تا صادرکنندگان صاحب‌نام و قدیمی کنار بروند و جای آنان را صادرکنندگان بی‌نام و نشانی بگیرد که معلوم نیست ارز صادراتی را به کشور بازمی‌گردانند یا خیر و حتی بعضا از کارت‌های بازرگانی اجاره‌ای و یک بار مصرف برای فعالیت‌های تجاری خود در این بخش بهره می‌گیرند.

فارس: به نظر شما توسعه صادرات زعفران نیازمند چه زیرساختی است؟

تولیدکننده و صادرکننده زعفران نیازمند توجه دستگاه‌های دولتی برای چاره جویی در این بخش است. توسعه صادرات نیازمند صرف هزینه برای بازاریابی و حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی  است. ما  زمانی می‌توانیم کنترل بازار زعفران در جهان را بدست بگیریم که جلوی قاچاق را بگیریم اگر این کار را انجام دهیم با توجه به اینکه ۹۲ درصد تولید زعفران در دنیا در دست ما است؛ می‌توانیم تعیین کنیم که زعفران بر مبنای دلار ۴۲۰۰ تومان فروخته شود و  شرکای خارجی هم ملزم به خرید با همین قیمت باشند و در این صورت خارجی‌ها هم مجبور هستند از ما خریداری کنند.

اما با توجه به اینکه این کالا با حجم بالا به صورت قاچاق از کشور خارج می‌شود کسی از ما محصولمان را خریداری نمی‌کند باید راهکاری دیده شود که فقط افراد صادرکننده زعفران بتوانند صادرات انجام دهند نه اینکه هر کسی بتواند برای صادرات زعفران اقدام کند. باید شاخص‌هایی برای صادرکننده در نظر گرفته و گفته شود که غیر از افراد دارای آن شاخص‌ها کسی حق ندارد صادرات انجام بدهد اگر این کار انجام شود و از قاچاق هم پیشگیری شود.

منبع : خبرگزاری فارس – مورخ ۱۳۹۷/۱۲/۰۸