“تولید ارگانیک” تنها راهکار نجات زعفران ایران از وضعیت فعلی است

به گزارش خبرگزاری تسنیم از مشهد مقدس، زعفران اصلی‌ترین کالای صادراتی در خراسان رضوی است که معمولاً رتبه نخست صادرات این استان را به خود اختصاص می‌دهد و به همین علت تولید آن اهمیت بسیار بالایی دارد.

همچنین باید گفت با توجه به توسعه بازار ارگانیک یکی از موضوعات بسیار اساسی در این زمینه این است که بتوان تولید این محصول را به صورت اصولی افزایش داد چرا که هم اکنون از بیش از ۳۰۰ تن تولید زعفران در ایران تنها ۲۰۰ کیلوگرم آن به صورت ارگانیک تولید می‌شود. جمعیت علوم زعفران ایران تولید ارگانیک و فرآوری زعفران را در دستور کار دارد و در همین راستا خبرنگار خبرگزاری تسنیم خراسان رضوی گفت‌وگویی با سید محمدعلی موسوی‌فرد عضو انجمن علوم زعفران ایران داشته که مشروح آن را در زیر می‌خوانید.

تسنیم: ما تشکل‌های زیادی در حوزه زعفران داریم که از جمله آنها شورای ملی زعفران و اتحادیه‌های مختلفی در این بخش است؛ کاری که جمعیت علوم زعفران ایران قرار است انجام دهد چیست؟ آیا برای پیشگیری از موازی کاری در این انجمن اقداماتی را در دستور کار دارید؟

موسوی فرد: انجمن علوم زعفران ایران ترکیبی از افراد دانشگاهی مانند اعضای هیئت علمی پژوهشگاه زعفران تربت حیدریه، دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد، بخش‌های تجاری فروش زعفران اعم از شرکت‌های فرآوری و بسته‌بندی، کشاورزان فعال در این بخش و دانشجویان این حوزه است که این افراد ترکیب کاملی از تمام کسانی هستند که در حوزه زعفران حضور دارند.

در ۱۵ سال گذشته سطح زیر کشت زعفران در کشور ما بیش از ۲ برابر شده یعنی از حدود ۴۰ هزار هکتار به بالای ۱۰۵ هزار هکتار رسیده و این به معنی افزایش عرضه زعفران در بازار است و از طرف دیگر هنوز این محصول به همان شکل ۲۰ سال پیش وارد بازار می‌شود و هیچ محصول جانبی از آن تولید نمی‌شود به عبارت دیگر شکل عرضه‌ کنونی این محصول با نیاز بازار هماهنگ نیست و ما دارای محصول مازاد زعفران هستیم که این اتفاق در بازار جهانی هم افتاده و قیمت جهانی این محصول نیز کاهش داشته و از حدود کیلویی ۳۰۰۰ دلار به ۱۵۰۰ دلار رسیده است.

اگر روند کنونی حفظ شده و بر مبنای برنامه‌ریزی‌ها میزان تولید زعفران در کشور به بیش از ۵۰۰ تُن برسد با توجه به مصرف داخلی که چیزی در حدود ۷۰ تُن عنوان می‌شود ممکن است با کاهش قیمت شدید مواجه باشیم و این احتمال وجود دارد که افراد فعال دیگر میل کشت این محصول را نداشته باشند؛ برای اینکه اجازه رخ دادن این اتفاق را ندهیم  باید به سمتی حرکت کنیم که بازار جهانی به آن تمایل دارد؛ به عبارت دیگر باید به سمت تولید زعفران ارگانیک گام برداریم که هم قیمت آن بیشتر بوده و هم خواهان آن در وضعیت کنونی بازار جهانی بیشتر است.

هم اکنون آمارها نشان از این دارد که از ۱۰۵ هزار هکتار زمین زیر کشت زعفران در حدود ۴۰۰ هکتار آن زیر کشت ارگانیک قرار دارد که حدود 2 درصد تمام اراضی زیر کشت این محصول را شامل می‌شود و این در حالی است که راه نجات زعفران به عنوان میراث کشاورزی ایران این است که به سمت تولید محصول ارگانیک حرکت کنیم و جمعیت علوم زعفران ایران این مهم را در دستور کار خود قرار داده است.

تسنیم: هم اکنون اقداماتی که برای توسعه تولید زعفران ارگانیک در دستور کار جمعیت علوم زعفران ایران وجود دارد چیست؟

موسوی‌فرد: هم اکنون از ۳۳۰ تُن محصول تولیدی زعفران از اراضی زیر کشت این محصول در ایران تنها ۲۰۰ کیلوگرم تولید ارگانیک دارد که کمتر از یک درصد تولید را شامل می‌شود برای اینکه به این سمت برویم در خراسان رضوی برخی از شرکت‌ها با اجماع کشاورزان و همکاری کشورهای اروپایی برای توسعه کشت وار عمل شده‌اند.

همچنین قصد داریم که که ارتباط کشاورزان را با شرکت‌های خارجی برقرار کنیم تا بازار آنها تأمین شود این موضوع سبب می‌شود که نوسان قیمتی تا این حدی که هم اکنون در بازار وجود داشته و اکثرا دلالان آن را مدیریت می‌کنند به وجود نیاید و این فرآیند رغبت کشاورزان به کشت ارگانیک را افزایش می‌دهد.

به طور معمول زمین‌های کشاورزی زیر کشت زعفران زیر ۲ هکتار بوده و در سطح خانوادگی در مناطق مختلف اداره می‌شوند لذا با توجه به اینکه هزینه تولید ارگانیک قدری برای این دسته از کشاورزان بالا است هماهنگی سه جانبه‌ای بین یک شرکت کشت و صنعت سهامی عام، جمعیت علوم زعفران ایران و شرکت‌های گواهی کننده انجام داده‌ایم که به صورت بازرسی گروهی زمین‌های زعفران را گواهی‌دار کنیم؛ به عبارت دیگر ۱۰ تا ۲۰ کشاورز که زمین‌های آنها در مجاورت هم قرار دارد را به عنوان یک خانواده ارگانیک در نظر گرفته و شرکت کشت و صنعت برای تأمین بازار، جمعیت علوم زعفران برای مسائل آکادمیک و شرکت گواهی کننده نیز برای مسائل حقوقی در کنار آنها قرار می‌گیرند تا این افراد اقدامات مورد نیاز برای تولید زعفران ارگانیک را انجام دهند.

اتفاقی که رخ می‌دهد این است که کشاورزان نیاز هزینه کردن برای کشت ارگانیک ندارند اما بالا بودن قیمت زعفران ارگانیک می‌تواند هزینه‌های انجام شده توسط شرکت‌ها را مرتفع کند. کشاورز در این مدل قرارداد بازار تثبیت شده‌ای می‌یابد و می‌تواند محصول خود را با قیمتی بالاتر به فروش برساند همچنین پیاده‌سازی الگوهای کشت ارگانیک نیز با همین مدل قابل انجام است.

تسنیم: شما میزان مصرف سرانه زعفران در ایران را زیر یک گرم عنوان کردید علت آن را چه می‌دانید؟

موسوی‌فرد: نبود آگاهی اساسی‌ترین علتی است که سبب به وجود آمدن این وضعیت می‌شود در نظر بگیرید چای سبز محصول بومی چین است و آنها در مورد این محصول به قدری تبلیغ کردند که هم اکنون در اکثر فروشگاه‌ها و خانواده‌های ایرانی در کنار چای سیاه، چای سبز هم وجود دارد؛ حال اینکه تعداد افرادی که می‌دانند زعفران ضد کلسترول بوده و برای تعداد زیادی از سرطان‌ها بسیار مفید است اندک است؛ این مسئله از آنجا ریشه می‌گیرد که هم در بخش دولتی و هم در بخش تشکل‌های خصوصی آنطور که باید در مورد خواص گیاه زعفران اطلاع رسانی نشده است.

همچنین باید گفت که برای افزایش میزان مصرف محصول جدیدی را هم از زعفران به سبد کالاهای مصرفی در اضافه نکرده‌ایم که بتواند جای خود را در سبد غذایی خانوارها باز کند کما اینکه در این مسیر نیز در وهله نخست آگاهی دارای اهمیت بسیار زیادی است تا مردم میل داشته باشند از محصولات مشتق شده از زعفران استفاده کنند.

اگر در روز ۱۰۰ میلی‌گرم یا در ماه ۳ گرم زعفران توسط هر فرد مصرف شود آثار بسیار مناسبی در سلامت عمومی بر جای می‌گذارد و قیمت آن هم در حدود ۱۵ هزار تومان می‌شود اما ما شاهد هستیم به علت نبود آگاهی مبالغ بسیار بالاتری صرف خرید تنقلات بدون ارزش غذایی می‌شود اما این هزینه برای زعفران در نظر گرفته نمی‌شود.

تسنیم: این تعداد بالایی از تشکل‌ها که در حوزه زعفران فعال هستند چرا در حوزه اطلاع رسانی خواص زعفران ورود پیدا نمی‌کنند یا در زمینه افزایش آگاهی و آموزش گامی برداشته نمی‌شود؟

موسوی‌فرد: این تشکل‌ها با هم هم‌افزایی ندارند و تمام آنها با هم در حلقه‌های بسته کار می‌کنند به عبارت دیگر یک کار را آغاز کرده و تا جایی می‌رسانند و بعد آن را رها میکنند همچنین در بخش فرآوری و به وجود آوردن محصولات مختلف در کشورهای دیگر کارهای بسیار زیادی شده اما این کار در ایران انجام نمی‌شود حال اینکه این اقدامات اساسا مواردی نیست که ما در داخل کشور نتوانیم آنها را انجام دهیم.

واحدهای کنونی که هم اکنون در حوزه زعفران وجود دارند در واقع واحدهای فرآوری نیستند واحدهای بسته‌بندی هستند که زعفران کیلویی را از کشاورز خریداری می‌کنند و آنها را وزن کرده و در بسته‌بندی قرار می‌دهند که این موضوع با فرآوری بسیار تفاوت دارد.

فرآوری این است که یک محصول جدید را بتوانیم تولید کنیم که خواص آن کاملا با زعفران متفاوت باشد با در نظر گرفتن این تعریف تعداد زیادی از محصولاتی که به عنوان فرآورده‌های زعفران در بازار عرضه می‌شوند در واقع فرآورده نیستند بلکه ترکیب زعفران با آب یا شکر یا دیگر محصولات است؛ در صورتی که ما باید بتوانیم با انجام دادن عملیات شیمیایی روی زعفران آن به یک محصول کاملا متفاوت مانند کرم و یا صابون تبدیل کنیم.

تسنیم: برای رفع مشکلات کنونی شما چه راهکاری دارید؟

موسوی فرد: نخست اینکه باید بحث آگاهی‌دهی انجام شود و زعفران از آن حالت کالای تزئینی خارج شده و جزو اقلام مصرفی خانوار قرار گیرد به عبارت دیگر باید اقدامی انجام داد که مانند نمک، فلفل و سایر ادویه‌ها از زعفران نیز در سبد غذایی استفاده شود.همچنین باید این موضوع را در نظر گرفت که پسند بازار در مورد محصولات فرآوری شده موضوعی بسیار مهم است در واقع ما ادعای این را داریم که برخی از محصولات را از فرآوری زعفران تولید کرده‌ایم اما باید دید که کدام یک از آنها را بازار مورد پسند قرار داده است و با طبع مردم هماهنگ شده است.

شاید نوع ورود ما به بازار از همه لحاظ مناسب نبوده و مطالعات مناسب در همه زمینه‌ها انجام نشده و باید گفت تا این اتفاق رخ ندهد زعفران همچنان با شکل و شمایل ۵۰ سال پیش به صورت رشته وارد بازار شده و صادرات ما هم با رقبایی که در حال ظاهر شدن هستند دچار مشکل می‌شود.

تسنیم: تفاوت زعفران ارگانیک و غیرارگانیک در بازار و تولید در چیست؟

موسوی‌فرد: اصل تولید ارگانیک به این معنی است که ما باید به شیوه تولید نیاکان خود برگردیم و کار صنعتی انجام ندهیم، با توجه به همین موضوع در یک محصول ارگانیک به هیچ عنوان نباید باقیمانده سموم و کودهای شیمیایی دیده شود و محصول باید کاملاً سالم و صد درصد خالص باشد حتی در مجاورت محصول ارگانیک نیز نباید محصولی کشت و نگهداری شود که در تولید آن از سموم شیمیایی و روش‌های رفع آفات صنعتی استفاده شده باشد.

در مورد بازار این محصولات نیز باید گفت که میزان تجارت آنها با شیب فزاینده‌ای رو به رشد بوده و ظرفیت توسعه تولید آن از ابعاد تجاری به ویژه در بازارهای بین‌المللی کاملاً وجود دارد و علاوه بر این قیمت زعفران ارگانیک بین ۳۰ تا ۴۰ درصد بالاتر از زعفران عادی است.

هم اکنون ما مهم‌ترین تولیدکننده زعفران هستیم اما کافی است که کشورهای دیگر تولیدات خود را بالا برده و وارد بازار کنند در آن زمان همانگونه که محموله‌های صادراتی دیگر محصولات ما به علت نداشتن کیفیت و عدم انطباق با استانداردهای بین‌المللی در حوزه باقیمانده سموم و کودهای شیمیایی برگشت می‌خورد زعفران نیز از کشورهای اروپایی برگشت داده می‌شود.

البته شاید در زعفران ارگانیک افزایش عملکرد وجود نداشته باشد اما با انجام دادن اقدامات علمی می‌توان افزایش برداشت را به دست آورد؛ هم اکنون میانگین برداشت محصول در بین کشاورزان ۳/۵ کیلو در هر هکتار است اما با استفاده از روش‌های علمی در حوزه‌های انتخاب زمین و آب، زمان آبدهی، نوع پیاز، سلامت گیاه و سایر مواردی از این دست می‎‌توان میانگین تولید را از ۳/۵ کیلو در هر هکتار به ۸ کیلو در هر هکتار رساند.

تسنیم: در مورد افغانستان صحبت کردید وضعیت تولید در این کشور چگونه است؟

موسوی‌فرد: تولید افغانستان هم اکنون بسیار کم بوده و در وضعیت کنونی نمی‌تواند با ایران رقابت کند اما باید این را در نظر گرفت که این کشور کار کشت را به صورت اصولی و با استفاده از فناوری‌های نوین با سرمایه‌گذاری شرکت‌های خارجی آغاز کرده و اگر ما این کشور را جدی نگیریم حداقل در حوزه زعفران ارگانیک می‌تواند بازار را از تولیدکنندگان کشور ما بگیرد.

تسنیم: عملکرد بورس زعفران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

موسوی‌فرد: بورس زعفران عملاً در بازار تأثیری نداشت؛ در ابتدای آن اعلام شد که حدود ۵ کیلو زعفران در روز در آن معامله می‌شود اما این میزان به هیچ عنوان در حجم تولید و معاملاتی که در بازار وجود دارد وقم بزرگی نیست.

تسنیم: طرح جامع زعفران به کجا رسید؟ آیا امید به اجرایی شدن آن دارید؟

موسوی‌فرد: طرح جامع زعفران اقدام مناسبی در زمان خود بود اما چند سالی است که متوقف شده و به همین علت ممکن است بخش‌های زیادی از آن هم اکنون قابلیت اجرا نداشته باشد و باید برای آنها به‌روز رسانی آنها انجام شود؛ اما اتفاق خوبی که رخ داده این است که در مجلس شورای اسلامی فراکسیون زعفران تشکیل شده که قرار است طرحی را برای خرید تضمینی زعفران تدوین کنند و این موضوع می‌تواند ثبات قیمت را به بازار بیاورد که این مسئله به روند رشد صادرات بسیار کمک می‌کند.

منبع : خبرگزاری تسنیم – مورخ : ۱۳۹۶/۰۶/۲۷

تقلب امارات و اسپانیا در زعفران ایرانی

عضو هیأت‌ مدیره صندوق توسعه صادرات زعفران گفت: زمانی که به مسئولان اعلام کردیم، پیاز زعفران کامیون کامیون به افغانستان قاچاق می‌شود با خونسردی گفتند کشت زعفران بهتر از کشت خشخاش است و واکنشی نشان نداند.

به گزارش سرویس اقتصادی جام نیـوز،  فرهاد سحرخیز در نشست خبری گفت: دو هزار محصول غذایی از کشورهای مختلف در سال ۲۰۱۷ در جشنواره ITQI که در بلژیک برگزار شد، شرکت کردند که زعفران ایرانی جایزه سه ستاره خوش‌طعم‌ترین غذای دنیا را از آن خود کرد.

وی اضافه کرد: این در حالی است که ۱۵۰ کارشناس مخصوص تست طعم غذاها در بالاترین رده‌ها بدون آشنایی با برند هر ماده غذایی و با چشمان بسته مواد غذایی را می‌چشند و به آن نمره مزه و کیفیت می‌دهند که زعفران ایرانی و چای زعفرانی یک برند ایرانی جایزه سه ستاره ITQI را از آن خود کرده است.

سحرخیز با اظهار تأسف از تقلباتی که توسط برخی کشورها روی زعفران ایرانی انجام می‌شود، گفت: امارات سالانه ۵۰ تن زعفران ایرانی وارد می‌کند، ولی جالب است که در آمار صادرات و خروجی این کشور ۱۰۰ تن زعفران از امارات خارج می‌شود و اسپانیا هم با آنکه ۷۰ تن زعفران از ایران وارد می‌کند، اما آمار صادرات این کشور ۱۳۰ تن اعلام می‌شود، یعنی چیزی به نام شبه زعفران که ترکیبی از رنگ‌های خوراکی و ریشه زعفران است، را به نام زعفران ایرانی در دنیا می‌فروشند.

عضو هیأت‌ مدیره صندوق توسعه صادرات زعفران در مورد تقلبات زعفران که حتی در داخل کشور هم اتفاق می‌افتد، اظهار داشت: در خوش‌بینانه‌ترین حالت رنگ‌های شیمیایی خوراکی را با ریشه زعفران و زعفران سرگل خیس کرده، دم می‌کنند، تا سفیدی‌های ریشه رنگ قرمز را به خود بگیرد و بعد در بسته‌بندی زعفران اصل آن را می‌فروشند که این از نوع تقلب سالم است.

وی اضافه کرد: اما متأسفانه در نوع دیگری از تقلب که برای سلامتی انسان هم مضر است، از رنگ‌های شیمیایی قالی و موادی بنام رنگ تارترازین صنعتی استفاده می‌کنند که ریشه سفید زعفران را با این رنگ‌ها ترکیب کرده و با نام زعفران اصلی می‌فروشند.

سحرخیز با انتقاد از سیستم نظارتی کشور بر سلامت و کیفیت محصولات خاطرنشان کرد: یک ایرادی که به واحدهای نظارتی ما وارد است این است که فقط واحدهای پروانه‌دار را کنترل می‌کنند و نظارت بر واحدهای غیرمجاز که برعهده بهداشت و تعزیرات است معلوم نیست به چه شیوه‌ای انجام می‌شود که به‌راحتی این اتفاقات می‌افتد.

وی قاچاق پیاز زعفران به افغانستان را یکی دیگر از مشکلات دانست و افزود: پیاز زعفران ذخیره ژنتیکی کشور محسوب می‌شود که باید نسبت به خروج آن حساسیت ویژه داشته باشیم، اما متأسفانه زمانی که به مسئولان مرتبط اعلام کردیم، کامیون کامیون پیاز زعفران ایرانی را به افغانستان قاچاق می‌کنند با خونسردی به ما گفتند که کشت زعفران بهتر از کشت خشخاش است و واکنش نشان نداند.

عضو هیأت‌مدیره صندوق توسعه صادرات زعفران به ورود هلندی‌ها برای کشت پیاز زعفران در زمین‌های بکر افغانستان اشاره کرد و گفت: برای اینکه ایران را از بازار زعفران حذف کنند، می‌خواهند افغانستان را جایگزین کنند و بدتر آنکه برخی از تجار افغانی به ایران آمده، زعفران ما را می‌خرند و در دنیا به نام زعفران افغانی با کیفیت بالا می‌فروشند.

وی که رئیس انجمن تولیدکنندگاه صنعت نبات، قند و شکر استان خراسان رضوی هم هست، از تولید نبات‌های غیراستاندارد خبر داد و گفت: متأسفانه برخی از کارگاه‌های سنتی تولید نبات، برای صرفه بیشتر از جوهر قند یا همان بلانکیت برای بلوره شدن شیره نبات استفاده می‌کنند که این ماده برای سلامتی انسان مضر بوده و سرطان‌زاست.

سحرخیز ادامه داد: از سال ۹۰ به بعد یک برند ایرانی با استفاده از ماشین‌آلات داخلی تلاش کرد تا نباتی تولید کند که در آن از جوهر قند استفاده نمی‌شود و به‌مرور چند کارخانه دیگر نیز از این روش استفاده کردند.

عضو هیأت‌مدیره صندوق توسعه صادرات زعفران تصریح کرد: ۹۵ درصد نبات‌های مصرفی موجود در بازار در شرایط غیراستاندارد تولید می‌شود، حال آنکه نبات به‌عنوان ماده‌ای برای رفع نفخ و طبع گرم از قدیم در طب ایرانیان جایگاه ویژه‌ای داشته است.

منبع : جام نیوز – مورخ : ۱۳۹۶/۰۶/۲۶

عملکرد ضعیف وزارت جهاد کشاورزی در ‌جلوگیری از قاچاق پیاز زعفران

عضو شورای ملی زعفران گفت: اخبار نشان می‌دهد که وزارت جهاد کشاورزی در زمینه جلوگیری از قاچاق پیاز زعفران عملکرد خوبی نداشته است و قاچاق همچنان به قوت خود باقی است.

علی حسینی در گفتگو با خبرنگار تسنیم در بیرجند اظهار داشت: آمار و اخبار کشف و ضبط پیاز زعفران در مرزهای کشور بیانگر این است که روند خروج این محصول به صورت قاچاق همچنان به قوت خود باقی است و اقداماتی که وزارت جهاد کشاورزی در این زمینه انجام داده کافی نبوده است.

وی اظهار داشت: با توجه به خشکسالی و کمبود شدید آب تنها محصولی که می‌تواند معاش زندگی روستائیان شرق کشور را تامین کند و مانع از مهاجرت آنها شود گیاه زعفران است با این وضعیت چرا روستائیان پیاز زعفران را در اختیار دلالان قرار می‌دهند که به صورت قاچاق از مرزهای کشور خارج شود.

عضو شورای ملی زعفران گفت: امکان نگهداری این محصول برای مدت زمان طولانی مقدور نیست چون نگهداری طولانی مدت و غیراستاندارد قدرت جوانه زنی پیاز را کاهش می‌دهد.

وی با بیان اینکه کشاورز وقتی پیاز زعفران را برداشت می‌کند که بخواهد مزرعه خود را جایگزین یا توسعه دهد و در این صورت پیاز مازاد را به فروش می‌رساند، افزود: جهاد کشاورزی باید برای جلوگیری از قاچاق پیاز زعفران و باز شدن پای دلالان در این زمینه پیاز مازاد کشاورزان را خریداری و پس از درجه‌بندی و کدگذاری در دسترس سایر کشاورزان کشور که دارای اراضی مستعد کشت زعفران هستند قرار دهد.

عضو شورای ملی زعفران یادآور شد: این کار باید به موقع خریداری و در زمان مناسب به کشاورزان داخلی جهت کاشت عرضه شود.

وی با بیان اینکه خراسان جنوبی از استان‌های پیشتاز در محصولات استراتژیک است گفت: استان خراسان جنوبی به لحاظ تولید زعفران مقام دوم و از نظر کیفیت مقام نخست را در کشور دارد.

منبع : خبرگزاری تسنیم – مورخ ۱۳۹۶/۰۶/۲۶

برگزاری ششمین سمپوزیوم بین‌المللی «زعفران» به میزبانی دانشگاه فردوسی مشهد

ششمین سمپوزیوم بین‌المللی زعفران با شعار «زعفران و سلامت» و با حضور  میهمانان خارجی از کشورهای مختلف از ۲۱ الی ۲۳ آبان ماه  سال ۹۷ برابر با نوامبر ۲۰۱۸ در دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد برگزار خواهد شد.
دکتر رضا توکل افشار، دبیر اجرایی ششمین سمپوزیوم بین‌المللی زعفران در گفتگو با خبرنگار ایسنا – منطقه خراسان، با اشاره به موضوعات اصلی سمپوزیوم زعفران، تاکید کرد: مسائل و مشکلات تولیدی فرآوری، مصارف غذایی و مصارف پزشکی به خصوص پزشکی نوین و به ویژه در رابطه با سرطان، آلزایمر و سایر بیماری‌ها، اقتصاد، تجارت و بازاریابی و تاریخ و فرهنگ زعفران از جمله موضوعات اصلی این سمپوزیوم درنظر گرفته شده است.
وی با اشاره به محورهای علمی ششمین سمپوزیم بین‌المللی زعفران، اظهار کرد: تولید و فرآورده، بیوتکنولوژی و پزشکی و تاریخ و فرهنگ زعفران که هدف از آن تاکید بر حفظ نقشه ژنتیکی زعفران در ایران و معرفی جایگاه و منشاء زعفران کشورمان به جهانیان است، از جمله محورهای این سمپوزیوم محسوب می‌شود.
عضو هیات علمی گروه زراعت دانشگاه فردوسی مشهد با اعلام اینکه تاکید اصلی این سمپوزیوم روی سلامت است و زیر عنوان سمپوزیوم زعفران و سلامت برگزار خواهد شد، گفت: در این راستا با دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور به ویژه دانشگاه علوم پزشکی مشهد همکاری نزدیکی خواهیم داشت و از پژوهشگران علوم پزشکی نیز استفاده کرده‌ایم؛ همچنین در روز آخر که فستیوال زعفران برگزار می‌شود با همکاری دانشگاه تربت حیدریه و پژوهشکده زعفران وابسته به آن دانشگاه اجرا خواهد شد.
توکل افشار با بیان اینکه این سمپوزیوم به مدت سه روز برگزار خواهد شد، عنوان کرد: در دو روز نخست این سمپوزیوم با ارائه مقالات و سمینارهای علمی با موضوع زعفران برگزار خواهد شد و جمعا 16 مقاله کلیدی ارائه خواهد شد و در پایان به بحث و گفتگو و پرسش و پاسخ پرداخته خواهد شد. روز آخر این سمپوزیوم نیز «جشنواره زعفران» با همکاری دانشگاه شهرستان تربت حیدریه به بازدید از مزارع و فعالیت‌های فرهنگی مربوطه در این شهرستان اختصاص داده شده است که رویدادی جدید در این زمینه محسوب می‌شود.
وی با بیان اینکه مقالات سایر محققین به صورت پوستر به نمایش گذاشته خواهد شد برای هر موضوع تخصصی مثلا تولید و یا فرآوری و غیره کلیه مقالات سایر محققین به صورت پوستر به نمایش گذاشته خواهد شد، اضافه کرد: برای هر موضوع تخصصی مثلا تولید و یا فرآوری و غیره کلیه مقالات پوستری مربوط به آن به شکلی جامع جمع‌بندی، تجزیه و تحلیل شده و یکی از پژوهشگران آن را به صورت شفاهی ارائه خواهد داد.
دبیراجرایی ششمین سمپوزیوم بین‌المللی زعفران ادامه داد: در چارچوب انجمن بین‌المللی علوم باغبانی کارگروهی تحت عنوان کارگروه زعفران وجود دارد که ریاست این کارگروه تا سال قبل به عهده یکی از همکاران دانشگاهی ایران بود و هم اکنون به کشور مراکش واگذار شده است؛ این سمپوزیوم با همکاری علمی انجمن مذکور برگزار می‌شود و علت این که گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد این سمپوزیوم برگزار می‌کند، این است که قطب علمی گیاهان ویژه محسوب می‌شود و عملا این سمپوزیوم توسط قطب علمی گیاهان ویژه برگزار می‌شود.
توکل افشار از حضور بیش از ۱۶ میهمان خارجی از کشورهای اسپانیا، یونان، مراکش، هندوستان و آمریکا در این سمپوزیوم خبر داد و افزود: براساس ارزیابی‌های موجود بیشترین پژوهش‌هایی که در کشور روی زعفران صورت گرفته است، توسط اعضای هیات علمی گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد صورت گرفته و تعداد انتشارات مربوط به زعفران توسط اعضای این گروه چشمگیر است.
وی ادامه داد: از یک سال پیش کتابی تحت عنوان علوم و فناوری زعفران توسط بیش از ۲۰ نفر از اساتید و پژوهشگران ایران به زبان انگلیسی در دست تدوین است که عمده مطالب آن به نتایج پژوهشگران انجام شده در کشور اختصاص داده شده و تصمیم بر‌آن است که انتشار این کتاب توسط یکی از ناشران معتبر بین المللی صورت گیرد. این کتاب که طی مراسمی در جریان برگزاری شمشمین سمپوزیوم زعفران رونمایی خواهد شد.
دبیراجرایی ششمین سمپوزیوم بین‌المللی زعفران تصریح کرد: اعضا کمیته علمی این سمپوزیوم شامل اساتید و پژوهشگران از ایران و پنج نفر از استادان و پژوهشگران کشورهای اسپانیا، یونان، هندوستان، مراکش و ایتالیا خواهد بود که به ارزیابی مقالات خواهند پرداخت.
توکل افشار اظهار کرد: همزمان با برگزاری این سمپوزیوم، نمایشگاهی برگزار خواهد شد که همه سازمان‌ها، ارگان‌ها و از جمله تولیدکنندگان می‌توانند فعالیت‌های خود را در رابطه با زعفران را به نمایش بگذارند و کالای خود را به فروش رسانند. جزئیات نمایشگاه همراه با هزینه‌های غرفه‌ها بعدا اعلام خواهد شد.
وی گفت: تاریخچه سمپوزیوم بین‌المللی زعفران به سال ۲۰۰۴ برمی‌گرددکه اولین آن در سال ۲۰۰۴ در کشور اسپانیا برگزار شد؛ دومین آن در سال ۲۰۰۶ در ایران، سومین سال ۲۰۹۹ در یونان، چهارمین سال ۲۰۱۲ در هندوستان و پنجمین آن در سال ۲۰۱۶  در مراکش برگزار شد. در  همه این گرده‌همایی‌ها بیشترین شرکت کنندگان از ایران به خصوص پژوهشگران استان‌های خراسان رضوی و جنوبی بودند و در اکثر موارد تعدادآن‌ها بیش از ۲۰ نفر بود.
عضو هیات علمی گروه زراعت دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: ششمین سمپوزیوم بین‌المللی زعفران با همکاری سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، معاونت باغبانی وزارت جهادکشاورزی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، معاونت فناوری‌های ریاست جمهوری، برخی بانک‌ها واتحادیه‌های مربوط به زعفران در استان خراسان برگزار خواهد شد و بدون تردید هر سازمان دیگری که مایل به همکاری باشد ما دست همکاری به سوی آن‌ها دراز می‌کنیم.
دبیراجرایی ششمین سمپوزیوم بین‌المللی زعفران، با اعلام اینکه دبیرخانه سمپوزیوم در گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی واقع شده است، عنوان کرد: همکاری همه سازمان ها، نهادها و افراد می‌توانند در برگزاری هر چه بهتر سمپوزیوم موثر واقع شود و نام پر آوازه زعفران ایران را در جهان به نمایش گسترده‌ای در آورد.
منبع : خبرگزاری ایسنا – مورخ : ۱۳۹۶/۰۶/۲۲

۹۶ درصد زعفران دنیا در ایران تولید می‌شود

معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی گفت: با توجه به نیاز کم طلای سرخ به آب، این محصول در تمام استان های کشور مورد توجه قرار گرفته ، به طوریکه ایران توانسته ۹۶ درصد از زعفران کل دنیا را تأمین کند.

همه ساله در سایه غفلت مسئولان پیاز طلای سرخ ایرانی در جیب ها و چمدان ها از مرزهای کشور خارج می شود. قاچاق پیاز زعفران و توسعه سطح زیر کشت محصول برای افغان ها، درآمد هنگفتی رقم زده که گاهی مسئولان امر با ابراز نگرانی نسبت به این مسئه از کنار آن رد می شوند.
با وجود آنکه زعفران یکی از محصولات استراتژیک کشور به شمار می رود  اما قاچاق پیاز این محصول می تواند آتشی بر جان میراث سه هزار ساله ایرانیان بیندازد و از سرخی روز افزون آن کم کند.
محمد علی طهماسبی معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی در گفتگو با خبرنگار صنعت، تجارت و کشاورزی نگرانی کشاورزان در زمینه قاچاق پیاز زعفران را بی مورد دانست و اظهار کرد: بعد از گذشت سال‌ها تلاش، سطح زیر کشت زعفران به ۱۰۰ هزار هکتار رسیده، از این رو کشورهای همسایه با قاچاق پیاز زعفران یک شبه نمی توانند به این میزان دست یابند.
وی افزود: تصرف بازارهای جهانی از سوی رقبا نیازمند شکل گیری صنایع فرآوری و زیرساخت های تولید است که این امر به سهولت امکان پذیر نیست.
طهماسبی ادامه داد: طبق فرمایشات مقام معظم رهبری در جهت حمایت از تولید داخل و اشتغال، قاچاق محصولات کشاورزی، امری نگران کننده است که باید اقدامات متعددی درجهت مقابله با آن انجام شود.
به گفته معاون وزیر جهادکشاورزی تولید مستمر و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در فرآوری و زنجیره‌های تولید علاوه بر اقتصادی تر کردن این امر از خروج پیاز زعفران جلوگیری خواهد کرد.
وی تاکید کرد: با توجه به نیاز کم طلای سرخ به آب، این محصول در تمام استان های کشور مورد توجه قرار گرفته ، به طوریکه ایران توانسته ۹۶ درصد از زعفران کل دنیا را تأمین کند.
معاون باغبانی وزارت جهاد کشاورزی در ادامه یادآور شد: همه ساله مقداری پیاز مازاد کشاورزان استان های خراسان رضوی و جنوبی به سایر استان‌ها منتقل می‌شود که در این زمینه فعال سازی تشکل ها در جهت جابه جایی بهداشتی پیاز و جلوگیری از شیوع آفات و بیماری در مزارع امری ضروری است.
این مقام مسئول تصریح کرد: با توجه به تقویت بخش خصوصی در برنامه ششم توسعه،  تشکل ها باید راهکارهای اساسی در زمینه جلوگیری از خروج غیر قانونی پیاز زعفران از کشور به کار گیرند./
منبع : شبکه خبری صنایع غذایی ایران (فودنا) – مورخ ۱۳۹۶/۰۶/۲۲

قاچاق پیاز زعفران همچنان ادامه دارد

علی حسینی گفت: اقداماتی که وزارت جهاد کشاورزی در حوزه زعفران به ویژه پیاز طلای سرخ کرده، لازم بوده است؛ اما کافی نیست.
وی اظهار داشت: کشف و ضبط پیاز زعفران در مرزهای کشور بیانگر این است که روند خروج این محصول به صورت قاچاق همچنان به قوت خود باقی است.
عضو شورای ملی زعفران، با بیان اینکه پیاز زعفران سرمایه ملی ایران است، گفت: قدمت کشت زعفران در کشور به بیش از سه هزار سال می رسد و مردمان این سرزمین، به طور  شایسته توانسته اند از این گیاه با ازش افزوده بالا در بخش کشاورزی حراست و حفاظت کنند.
وی افزود: برای بخش عمده ای از روستانشینان شرق کشور که هم اکنون با بحران شدید کم آبی مواجه هستند؛ تنها محصولی که می تواند معاش زندگی آنان را تامین و مانع از مهاجرت روستایی شود، گیاه زعفران است.
حسینی در پاسخ به این پرسش که چرا روستائیان پیاز زعفران را در اختیار دلالان قرار می دهند تا این سرمایه ملی به صورت قاچاق از مرزهای کشور خارج شود، گفت: کشاورز وقتی پیاز زعفران را برداشت می کند تا اینکه بتواند مزرعه خود را جایگزین یا توسعه دهد، پیاز مازاد دارد.
وی افزود: جهاد کشاورزی باید پیاز مازاد کشاورزان را خریداری و پس از درجه بندی و کدگذاری در دسترس سایر کشاورزان کشور که دارای اراضی مستعد کشت زعفران هستند، قرار دهد.
عضو شورای ملی زعفران درباره  نگهداری پیاز زعفران نیز اظهار داشت: امکان نگهداری این محصول برای مدت زمان طولانی مقدور نیست بلکه پس از بیرون کشیدن از خاک باید در فاصله کوتاهی در اراضی دیگر جایگزین شود.
وی افزود: نگهداری طولانی مدت و غیراستاندارد، قدرت جوانه زنی پیاز را به شدت کاهش می دهد.
حسینی یادآور شد : جهاد کشاورزی باید بموقع پیاز زعفران را از کشاورزان خریداری، درجه بندی، کدگذاری و در زمان مناسب به کشاورزان داخلی جهت کاشت عرضه کند./
منبع : پایگاه خبری تحلیلی البرزیان – مورخ ۱۳۹۶/۰۶/۲۰

ابداع روش نوین تشخیص تقلبات زعفران توسط محققان دانشگاه تهران و پژوهشگاه استاندارد ایران

محققان دانشگاه تهران و پژوهشگاه استاندارد ایران موفق شدند با روش کروماتوگرافی لایه نازک و آنالیز تصویری تقلبات زعفران را شناسایی کنند.

‌به گزارش ایسنا، دکتر حسن سرشتی، استاد شیمی تجزیه پردیس علوم دانشگاه تهران، در گفتگو با روابط عمومی دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت غذایی و دارویی زعفران گفت: زعفران یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی ایران است که علاوه بر کاربرد گسترده به عنوان ادویه‌ای گران قیمت، دارای کاربردهای ویژه‌ای در پزشکی سنتی و نوین است. بنا بر گزارش منابع معتبر علمی، زعفران پس از روغن زیتون، شیر و عسل چهارمین محصول غذایی در جهان است که در آن تقلبات گسترده‌ای انجام می‌گیرد.

استاد شیمی دانشگاه تهران اظهار داشت: در پژوهشی که به تازگی توسط محققان دانشگاه تهران و پژوهشگاه استاندارد ایران شامل زهرا پورسرخ و دکتر غزاله علی اکبرزاده به سرپرستی اینجانب انجام گرفته، روشی ساده و سریع با استفاده از کروماتوگرافی لایه نازک، تلفن همراه و آنالیز تصویری به منظور مطالعه الگوی ترکیبات غیر فرار زعفران برای یافتن هفت تقلب مهم زعفران شامل زردچوبه، گلرنگ، روناس، زرد کوینولین، زرد سانست، تارتازین و سماق معرفی شده است.

وی افزود: خواص ویژه زعفران از جمله خواص دارویی ضد سرطانی و ضد افسردگی این محصول، به دسته‌ای از ترکیبات کارتنوئیدی به نام کروسین‌ها نسبت داده می‌شوند. کروسین‌ها مهم‌ترین عامل ایجاد رنگ ویژه زعفران نیز هستند. کروماتوگرافی لایه نازک، روشی بسیار ساده و در دسترس برای جداسازی این ترکیبات و دستیابی به الگوی غلظتی آنهاست. هر یک از تقلبات زعفران حتی در مقادیر بسیار اندک باعث تغییر در این الگو می‌شوند.

دیاگرام مقایسه روش‌های ایزو و روش معرفی شده توسط محققان دانشگاه تهران و پژوهشگاه استاندارد

 

دکتر سرشتی با برشمردن معایب روش مرسوم شناسایی تقلب زعفران خاطرنشان کرد: در روشی که توسط سازمان بین‌المللی استاندارد ( ISO ) ( روش استاندارد ISO3632 (استاندارد ملی (۱-۲)-۲۵۹)) معرفی شده است تقلبات زعفران با استفاده از ترکیبی از روش‌های کروماتوگرافی لایه نازک و کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا شناسایی می‌شوند. روش‌های ذکر شده در متن استاندارد علاوه بر اینکه از جمله استانداردهای اجباری زعفران نیستند، دارای مشکلاتی از جمله وجود مراحل متعدد و دشوار استخراج و همچنین مصرف بالای نمونه هستند. در عین حال، امکان بررسی تمام تقلبات در یک آزمون وجود ندارد و برای بررسی تمام آنها باید آزمون‌های گوناگونی را انجام داد. علاوه بر این، روش متداول کنترل کیفیت زعفران (ایزو) که به وسیله طیف نورسنجی فرابنفش-مرئی بر روی محلول آبی استخراجی زعفران انجام می‌گیرد نه تنها قادر به شناسایی این تقلبات نیست، بلکه ممکن است نمونه حاوی تقلب را با کیفیت‌تر از نمونه‌های عاری از تقلب نشان دهد. اما در روش معرفی شده توسط گروه تحقیقاتی ما، برای به دست آوردن الگوی کروماتوگرافی لایه نازک زعفران خالص، با الگوی حاصل از ترکیبات حاوی تقلب مقایسه می‌شود. سپس، از الگوهای حاصل به وسیله تلفن‌های همراه هوشمند تصویربرداری، و تصاویر حاصل به وسیله برنامه متلب ( MATLAB ) و به روش آنالیز تصویری که قبلاً توسط همین گروه تحقیقاتی توسعه یافته بود، مورد بررسی قرار می‌گیرند.

سرپرست این تیم تحقیقاتی نتیجه تحقیق جدید را موفقیت‌آمیز توصیف کرد و گفت: نتایج به دست آمده نشان داده که با استفاده از روش ارائه شده می‌توان مقادیر بسیار کم هفت تقلب متداول زعفران را در حد پنج درصد وزنی با صحت بسیار بالا و صرف هزینه بسیار اندک در زمان بسیار کم شناسایی کرد.

وی در پایان اضافه کرد: همچنین می‌توان این روش را برای تشخیص سایر ترکیبات رنگی که به عنوان تقلب به زعفران اضافه می‌شوند به کار برد. روش معرفی شده، علاوه بر یافتن تقلبات زعفران قابلیت گسترش برای یافتن تقلبات در دیگر محصولات گیاهی را نیز دارد.

لازم به ذکر است از این گروه پژوهشی قبلاً تحقیق دیگری در زمینه تأثیر ترکیب خاک بر کیفیت زعفران نیز انجام شده که در مجله Food Chemistry به چاپ رسیده است.

 

منبع : خبرگزاری ایسنا – مورخ ۱۳۹۶/۰۶/۲۰

سطح زیر کشت زعفران در “هرات” افزایش یافته است

بشیر احمد احمدی مسئول اداره کشاورزی هرات با اشاره به علاقه مندی کشاورزان برای کاشت زعفران در هرات گفت: سطح زیر کشت زعفران نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.

وی افزود: امسال ۳ هزار هکتار زمین کشاورزی زیر کشت زعفران است و اداره کشاورزی هرات نسبت به تقاضا و علاقه مندی کشاورزان برای کاشت زعفران به تعداد زیادی از کشاورزان بی بضاعت و فقیر نیز پیاز زعفران را به صورت رایگان توزیع کردند.

احمدی خاطرنشان کرد: برداشت سال گذشته هرات از زعفران ۶ تن بوده اما امسال با توجه به تقاضای کشاورزان و گسترده شدن کاشت زعفران در بیشتر زمین‌های کشاورزی در هرات این آمار به ۸ تن خواهد رسید.

وی گفت: در حال حاضر زعفران در بیشتر شهرستان‌های هرات مانند غوریان، انجیل، گذره، کرخ، زنده جان، پشتون زرغون و اوبه نیز کاشت می‌شود و روند کاشت زعفران در هرات در سال آینده را گسترده تر از امسال خواند.

احمدی در مورد صادرات این طلای سرخ گفت: در حال حاضر ۹۰ درصد از زعفران افغانستان در هرات تولید می‌شود که تا حال به کشورهای هندوستان، عربی و اروپایی در هفته به مقدار ۱۵۰ کیلوگرم نیز صادر می‌شود.

وی افزود: تنها مشکل اساسی بر سر راه زعفران هرات نبود آزمایشگاه تخصصی زعفران بود که چندی پیش توسط معاون وزارت کشاورزی افغانستان برای اولین بار درهرات افتتاح شد که از این پس زعفران با استاندارد بالا و به صورت بسته بندی شده و به ولایت‌های داخلی و کشورهای خارجی با آرم افغانستان به فروش می‌رسد.

مسوول اداره کشاورزی هرات گفت: کاشت زعفران یا طلای سرخ هرات با مرغوبیت خاصی که دارد توانسته تا توجه بخش خصوصی را به خود جلب کند و نیمی از صادرکنندگان زعفران به کشورهای خارجی را این بخش خصوصی و بازرگانان تشکیل می‌دهند.

 

منبع : خبرگزاری میزان – مورخ ۱۳۹۶/۰۶/۱۹

صادرات ۱۸ تن زعفران در ۴ ماه نخست امسال

آمار مقدماتی گمرک جمهوری اسلامی ایران از تجارت خارجی چهار ماهه نخست سال جاری حاکی از آن است که در این مدت بیش از ۱۸ تن زعفران به صورت ساییده شده (پودر) در بسته بندی‌های ۱۰ تا ۳۰ گرم و زعفران با بسته بندی کمتر از ۱۰ گرم به کشور‌های مختلف جهان صادر شده است.

بر اساس صادرات این حجم زعفران به کشور‌های مختلف درآمد ۲۷ میلیون و ۷۹۹ هزار و ۲۷۲ دلاری نصیب کشور شده است.

لازم به ذکر است که ارزش ریالی این حجم صادرات بالغ بر ۹۰ میلیارد و ۲۳۱ میلیون و ۵۶۳ هزار و ۱۴۰ تومان در آمار گمرک به ثبت رسیده است.

در این میان زعفران به ۳۷ کشور جهان صادر شده که از جمله آن‌ها می‌توان به امارات متحده عربی، انگلستان، آلمان، چین، فرانسه، پاکستان، قطر، بحرین، ایتالیا، سنگاپور و فیلیپین اشاره کرد.

در بین خریداران زعفران از ایران، امارات متحده عربی با خرید بیش از ۱۰ تن زعفران از ایران به بزرگترین مشتری این محصول در این مدت تبدیل شده است که درآمد ۱۶ میلیون و ۵۷۴ هزار و ۹۶۲ دلاری را نصیب کشور کرده است.

همچنین کشور هنگ کنگ با خرید ۵ تن زعفران از ایران دومین مشتری این محصول در مدت ذکر شده بوده است که درآمد ۸ میلیون و ۴۹۶ هزار و ۲۴۴ دلاری را برای کشور کسب کرده است.

در این میان قطر بیش از ۶۰۰ تن زعفران از ایران خریداری کرده که ۹۳۳ هزار و ۸۴۰ دلار برای کشور درآمد داشته است.

گفتنی است در بین خریداران زعفران از ایران کشور‌های ایالات متحده آمریکا، فرانسه، اسپانیا، استرالیا، آلمان و کانادا هر یک سهمی داشته و طرفدار زعفران ایرانی هستند./

 

منبع : پایگاه خبری و تحلیلی نما – مورخ ۱۳۹۶/۰۶/۱۹

۵۸ تن طلای سرخ صادر شد/نرخ هر کیلو زعفران ۵ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان

نائب رئیس شورای ملی زعفران گفت: در چهار ماه نخست سال، ۵۸ تن زعفران با ارزش بالغ بر ۷۵ میلیون دلار صادر شد.

غلامرضا میری نائب رئیس شورای ملی زعفران در گفتگو با خبرنگار  صنعت،تجارت و کشاورزی گروه اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، با اشاره به آخرین وضعیت صادرات طلای سرخ اظهار کرد: در چهار ماه نخست سال ۵۸ تن زعفران با ارزش بالغ بر ۷۵ میلیون دلار به بازارهای امارات، اسپانیا و هنگ کنگ صادر شد.

به گفته وی از آن جا که آماری مبنی بر صادرات زعفران سال گذشته در دسترس نیست، امکان مقایسه میزان و ارزش صادراتی آن وجود ندارد.

میری با اشاره به اینکه اوج صادرات محصول در شش ماه دوم سال اتفاق می افتد، بیان کرد: پیش بینی می شود که امسال صادرات طلای سرخ در مقایسه با سال گذشته افزایش یابد.

نائب رئیس شورای ملی زعفران وضعیت بازار زعفران را عادی دانست و گفت: اکنون حداقل نرخ هر کیلو طلای سرخ ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان و حداکثر ۵ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان است.

وی کاهش عرضه نسبت به تقاضا را دلیل اصلی نوسان قیمت زعفران در یک ماه اخیر دانست.

 

منبع : باشگاه خبرنگاران جوان – مورخ ۱۳۹۶/۰۶/۱۶